Religie of godsdienst?
Een godsdienst is het boeddhisme niet, want het kent geen god.
Een religie? Naar mijn idee wel, want het wil je (opnieuw) verbinden met je ware natuur, een innerlijke vrede, waarin het aardse lijden is ‘opgelost’.
Het hedendaags boeddhisme kun je het beste beschouwen als een ethische, psychologische filosofie of als een niet-godsdienstige, spirituele levensbeschouwing, waarvoor noch dogma noch geloof nodig is.
Boeddha
Het woord Boeddha betekent zoiets als ‘verlichter’.
Daarmee is die naam niet alleen verbonden met de historische figuur Boeddha, maar staat het ook voor een principe: in ieder mens is de Boeddha-natuur aanwezig, die erop wacht ont-dekt te worden.
Over dit alles en meer hierna.
Eerst iets meer over de historische Boeddha.
Meer dan 2600 jaar geleden werd de Boeddha als Siddharta geboren uit een voorname Noord-Indiase familie.
Hij werd ook Gautama of Shakyamuni genoemd. Gautama naar een vedische leraar waarvan zijn familie zou afstammen, Shakyamuni naar zijn stam (Shakyamuni betekent: wijze uit de Shakya-stam).
Voorspellers zeiden, dat hij òf een wereldleider òf verlicht zou worden.
Boeddha groeide in zijn gezin in weelde en geïsoleerd van de wereld op. Van zaken als ouderdom, verval, dood, lijden, ziekte werd hij afgeschermd. Zijn opvoeding was er vooral op gericht dat hij een wereldlijke carrière zou maken.
De overlevering vermeldt, dat hij op enkele van zijn uitstapjes buiten het paleis een oude man, een dode, een zieke en een asceet ontmoette.
Deze ervaringen brachten hem aan het denken over de aard van het leven: ziekte, ouderdom en dood (de confrontatie met de oude man, de zieke en de dode) en de mogelijkheid vrij te zijn van kwaad en lijden (de asceet).
Toen hij 29 was besloot Siddharta zich terug te trekken en een zwervend bestaan te gaan leiden. Hij vastte en onderwierp zijn lichaam aan allerlei beproevingen. Daardoor werd zijn lichaam zo uitgeput dat hij zich moet hebben gerealiseerd dat hij zo niet verder zou komen: hij trok zich terug in meditatie en bereikte toen hij 35 was de verlichting.
Boeddha’s leer is op zijn eigen ervaringen gebaseerd: dat je in dit leven de verlichting kunt bereiken en dat je dat helemaal zelf in de hand hebt.
Een mooi boek over de Boeddha is: ‘Siddharta’ van Hermann Hesse, niet echt een wetenschappelijk boek, maar wel een mooi verhaal dat op mij een grote indruk heeft gemaakt.
Wat ontdekte Boeddha?
Even heel populair gezegd ontdekte Boeddha dat er vier dingen in het leven als een paal boven water staan. De eerste twee zul je wel herkennen. Van de volgende twee hoop ik dat je zult gaan ervaren dat ze even waar zijn als de eerste.
De vier edele waarheden zoals ze worden genoemd zijn:
Het leven is moeilijk
Dat komt omdat we verlangen naar zaken die ons onmogelijk bevrediging kunnen geven en koste wat kost aan van alles willen vasthouden
Iedereen kan van moeilijkheden bevrijd worden
Dat is mogelijk door een mededogend leven te leiden dat gekenmerkt wordt door deugd, wijsheid en meditatie.
De vier edele waarheden
Boeddha kwam tot de volgende ontdekkingen:
- Het leven is moeilijk
- Dat komt omdat we verlangen naar zaken die ons onmogelijk bevrediging kunnen geven en koste wat kost aan van alles willen vasthouden
- Iedereen kan van moeilijkheden bevrijd worden
- Iedereen kan van moeilijkheden bevrijd worden door een mededogend leven te leiden dat gekenmerkt wordt door deugd, wijsheid en meditatie
Het leven is moeilijk
Het leven is moeilijk; het leven is lijden. Lijden, bijvoorbeeld omdat het leven moeilijk te dragen is, omdat we er geen bevrediging in vinden, omdat we het gevoel hebben geen doel te hebben of het doel te hebben gemist en dat soort frustrerende zaken meer.
Vanaf je geboorte word je geconfronteerd met allerlei vervelende dingen.
Je geboorte zelf is zelfs al geen pretje: iedereen heeft wel iets van een geboortetrauma: van de veilige buik van je moeder het leven in…. een schok die je je leven lang meedraagt.
Vroeg of laat komt iedereen er achter dat het leven niet alleen maar rozengeur en maneschijn is.
Het leven is van nature moeilijk: geboorte, ouderdom, verlies…. maar er doemen ook problemen op, omdat dingen veranderen en een mens nu eenmaal graag houdt wat hij heeft, váák zelfs, als dat narigheid met zich meebrengt.
En we worden allemaal geboren met onze vermogens maar helaas ook met allerlei beperkingen van lichamelijke of geestelijke aard.
De oorzaak van het lijden
We lijden omdat we zonder ophouden verlangen. Verlangen naar méér, verlangen naar beter, naar nieuwe ervaringen, naar geld, liefde, materiële zaken, om steeds opnieuw tot de ontdekking te komen dat als we hebben wat we hebben wilden, weer van voren af aan beginnen met verlangen naar méér, naar beter, naar……
We lijden omdat we hechten aan van alles en nog wat en het moeilijk vinden veranderingen toe te laten.
Innerlijke vrede bevrijdt van moeilijkheden
Als verlangen naar en gehecht zijn aan allerlei zaken ons leven bemoeilijken, dat is er één manier om die moeilijkheden te beëindigen: niet meer verlangen, niet meer hechten aan zaken die ons toch niet bevredigen.
Waar het om gaat is – zoals ik het zie – tevredenheid. Tevredenheid met het feit dat je bestaat, met jouw kern, die zich kan verheugen, kan liefhebben, kan genieten, maar óók kan zónder verlangens en hunkeringen.
Het pad van ontevredenheid naar tevredenheid
De vierde edele waarheid uit het Boeddhisme is, dat er een pad bestaat naar nirwana; het einde van het verlangen naar geluk, maar naar geluk zelf. Het wordt het achtvoudige pad genoemd.
Het achtvoudige pad
Boeddha onderwees acht stappen naar verlichting, die het achtvoudige pad worden genoemd. Het achtvoudige pad sluit aan op de vierde van de 4 edele waarheden:
Iedereen kan van moeilijkheden bevrijd worden door een mededogend leven te leiden dat gekenmerkt wordt door wijsheid, deugd en meditatie.
De acht stappen zijn:
Het ontwikkelen van wijsheid door
- Juist zien
- Juist denken
Wijsheid is hier niet alleen het gezonde verstand (al is dat nooit weg), maar innerlijke wijsheid: evenwichtigheid, gelijkmoedigheid, vriendelijkheid, integriteit. Je aangeboren ‘weten’.
Het ontwikkelen van een ethische levensstijl, van deugd door:
- Juist spreken
- Juist handelen
- Juist levensonderhoud
Heel in het kort zou je misschien kunnen zeggen dat deze stappen inhouden dat je met aandacht en zonder te streven naar het resultaat van wat je doet door het leven gaat: met een gezonde vorm van zelfbeheersing, een juiste moraal en de vurige wens het goed te willen doen.
Meditatie
- Juiste inspanning
- Juiste opmerkzaamheid
- Juiste concentratie
Boeddha bedoelde hiermee voor mijn gevoel een vorm van mentale training: het proberen de geest te trainen door het aankweken van oplettend bewustzijn en aandacht hebben voor het hier en nu. Dat gaat verder dan de formele meditatie waarbij je “zit”, het zou een plaats moeten hebben in het leven dat je leidt.
Lees meer op: http://www.innerned.org/boeddhisme.html
Artikelen (RSS)