Elk crisisnadeel heeft zijn voordeel. Een onderzoek van marktonderzoeksbureau Harrison Group voor American Express, gepubliceerd in de Wall Street Journal, geeft aan dat de Amerikaanse consument zich inhoudt met winkelen en daar ook nog gelukkiger van wordt.

76% van de geïnterviewden geeft aan dat zij trots zijn om nee zeggen tegen hun tot voor kort ongebreidelde kooplust en 65% vindt zichzelf een slimmere shopper geworden. Sinds de afgelopen kerst zijn het vooral vrouwen geweest die bewustere aankoopkeuzes maken en wat vaker artikelen in de schappen laten liggen. Terughoudendheid bij aankopen en spaarzaamheid zijn opkomende deugden in de VS.

Een en ander heeft ertoe geleid dat nu voor het eerst in dit onderzoek, dat in 2007 startte, de geluksscore gestegen is. Alhoewel de Amerikanen maar voor minder dan de helft optimistisch zijn over de toekomst, zegt 66% erg gelukkig te zijn. Het behoud van je baan en genieten van wat je hebt zijn belangrijkere zaken geworden dan kooplust.

bron: socialeinnovatie.com

Volgens een artikel in NRC Next van 20 mei behoren inmiddels 1,25 miljoen Nederlanders tot wat men in Amerika de working class poor noemt – mensen die op een bestaansminimum leven en vaak twee banen nodig hebben om rond te kunnen komen. Zij zijn de zichtbare slachtoffers van de kenniseconomie en de globalisering. Wie overdag in een winkel werkt en ’s avonds kantoren schoonmaakt, kan niks met die Europese verkiezingen billboards van partijen die JA zeggen tegen Europa of de toekomst zonnig en duurzaam inzien. Ze lopen er gebukt onderlangs om de bierblikjes en plastic zakken op te ruimen.

Europa is goed voor hoger opgeleiden. Aan vrij verkeer van werknemers heb je geen boodschap als je veroordeeld bent tot 2 banen in de lokale dienstensector. Vroeger hadden die mensen veiligheid in de grote en stabiele organisaties.

Voordat ik medio jaren zeventig ging studeren heb ik een jaar op de administratie van de Turmac Sigarettenfabriek in Zevenaar gewerkt. Ik kon voorraadbalen tabak tellen en vulde daar handmatig staatjes van in. Ronald, die tegenover mij zat, hield met een klassieke balpen het kasboek bij. Achter mij was een glazen wand en daarachter stond een enorme machine die ponskaarten las. Die zou binnenkort vervangen worden door een of andere gigantische mainframe computer.

De mannen in de ploegendiensten (veelal Spanjaarden) in de fabriekshal die vol stond met groene, gonzende machines die van boven goudbruin zagen van de tabaksstof, konden met een cursus een diploma halen en wat hogerop komen. Op de administratie en de boekhouding werkten zelfs een paar mensen die ooit in de fabriekshal begonnen waren. Je kreeg ook 100 sigaretten per week gratis. De mensen in de fabriekshal konden kiezen uit twee merken, het kantoorpersoneel had een ruimere keuze. Ik nam dan van die donkerblauwe doosjes mee met sjieke filtersigaretten met een gouden bandje om de filter. Later is dat allemaal veranderd. De Spaanse gastarbeiders zijn er niet meer. De productie van sigaretten ook niet. Ronald is in de IT gaan werken.

Tegenwoordig zijn er nog maar drie soorten arbeid over – in Zevenaar en in de hele wereld: kenniswerk, diensten en routine productiewerk. Robert Reich, voormalig minister van Arbeidszaken onder Bill Clinton, schreef er in 1991 al over in zijn standaardwerk The Work of Nations. Het routineproductiewerk verkast naar het afvoerputje: daar waar de lonen het laagst zijn. De kenniswerkers hebben het geluk dat het werk hen volgt. Daar waar de beste mensen zijn, daar gaan de bedrijven ook heen. En de dienstensector blijft waar die zit, want je levert je dienst immers ter plekke.

De inkomenskloof tussen die 3 arbeidsgroepen is in de laatste 30 jaar enorm gegroeid. Dat leidt tot 1,25 miljoen working class poor in Nederland in 2009. Die hebben niet het idee dat noch een vakbond, noch een politieke partij, laat staan Europa maar iets voor ze kan doen. Sociale innovatie zou zichzelf pas met recht sociale innovatie mogen noemen wanneer het een blijvende oplossing biedt voor de onherroepelijke en onomkeerbare driedeling van arbeid in de kenniseconomie.

bron: socialeinnovatie.com

De oorzaak van de crisis heeft niets te maken met foute hypotheken, rare kredietverstrekkingen of zelfs bovenmatige hebzucht. Dat zijn slechts symptomen, stelt Harvard managementhoogleraar Bill George. De wortel van het kwaad is falend babyboom leiderschap. Maar, er is hoop: een nieuwe generatie leiders staat klaar. Een jongere generatie die zijn vuurdoop nu in barre tijden krijgt, en niet pas aan het eind van zijn babyboom loopbaan.

Daar waar denkers als Richard Florida en Don Tapscott de huidige crisis vooral zien in het licht van een systeemverandering naar een creatieve economie en organisatie 2.0, daar benadrukt Bill George vooral een crisis in de mentaliteit. George is voormalig CEO van pacemaker producent Medtronic en doceert management praktijk als hoogleraar aan de Harvard Business School. Zijn visie op de crisis en leiderschap is de opmaat naar een boek dat in september nog zal verschijnen en getiteld is 7 Lessons for leading in crisis. George is hoopvol ondanks de crisis. Hij verwacht dat een nieuwe generatie leiders die zijn mouwen op mag rollen in het diepst van de crisis, straks onze bedrijven gepokt en gemazeld naar een meer duurzame economie zullen leiden.

Aandeelhouderswaarde is kul
Het allerbelangrijkste punt van aandacht in het helen van de crisis noemt Bill George het veranderen van de mentaliteit. Hij refereert aan een uitspraak van Barack Obama tijdens diens campagne. Obama wilde niet alleen de Amerikanen terughalen uit Irak, maar vooral ook de mentaliteit veranderen die ervoor heeft gezorgd dat de Amerikanen überhaupt naar Irak gegaan zijn. Met de economie is het al niet anders, betoogt George. Het gaat om het denken dat ons in de crisis gebracht heeft dat de kern van het probleem vormt, niet de crisis zelf.

De kritiek op de babyboomleiders spitst zich vooral toe op het blindelings volgen van de aandeelhouderswaarde mantra. Er is op zich niets mis met het creëren van waarde voor je aandeelhouders, meent George, maar niet als strategie. Aandeelhouderswaarde dient het gevolg te zijn van een strategie. Als strategie zelf is het kul. Hij citeert daarbij oud GE-topman Jack Welch die recentelijk nog zei dat hij aandeelhouderswaarde als bedrijfsstrategie het stomste idee ter wereld vond. Het draait om je werknemers, je klanten en je producten en aandeelhouderswaarde is daar het gevolg van en geen doel op zich.

Volgens Bill George wisten babyboomleiders dat het spel van de steeds grotere aandeelhouderswaarden, van korte termijn denken niet houdbaar was, maar ‘ze gingen steeds sneller dansen tot de muziek stopte’. Wanneer eigen belang prevaleert boven verantwoordelijkheid gaat het mis en de babyboomleiders sleurden daarmee ook nog eens geweldige instituties mee de afgrond in. Een bijkomend probleem was dat deze leiders pas aan het einde van hun loopbaan met echte problemen geconfronteerd werden. Wie dan de buit binnenhaalt kan makkelijker denken ‘na mij de zondvloed’ dan leiders die aan het begin van hun leiderschap voor dit soort grote uitdagingen gesteld worden.

Vuurdoop
Grote leiders worden gevormd door tegenslag en uitdagingen, niet door hoogconjunctuur. Zoals de tweede wereldoorlog grote wederopbouw leiders voorbracht, zo zal deze crisis ook nieuwe, grote leiders voortbrengen. Maar, op een kalme zee worden geen goede stuurlui geboren. Leiders die pas op het hoogtepunt van hun carrière op de proef gesteld worden, kunnen een crisis minder goed de baas.

Bill George noemt een aantal coming leiders waarvan hij vindt dat zij hun onderneming in een betere en meer duurzame koers kunnen gaan brengen. Jongere leiders zoals Andrew Witte van pharmagigant GlaxoSmithKline en Kasper Rorstad van het Duitse chemieconcern Henkel. Wat Bill George betreft is het hoog tijd dat een jongere garde leiders die nu hun vuurdoop krijgen, de teugels overnemen ‘en hun organisaties focussen op de dringende problemen die nu al een decennium aan het etteren zijn. Door zich te concentreren op gezondheidszorg, onderwijs, milieu en het creëren van banen door innovatie, creativiteit en ondernemerschap, zullen zij een duurzame wereldeconomie bouwen.’

Bron: socialeinnovatie.com

Elk jaar kiest het toonaangevende Amerikaanse magazine voor design, innovatie en technologie, Fast Company, de 13 meest creatieve steden ter wereld. Het blad maakt haar selectie op basis van een mix van economische kracht, technologische innovatie, cultuur, duurzaamheid en opmerkelijke initiatieven. Stad van het Jaar 2009 is Seattle.

Terwijl de werkloosheid overal ter wereld toeneemt, blijkt dat de steden die onvoorwaardelijk geïnvesteerd hebben in slimme oplossingen en innovatie, het beter doen. Zoals winnaar Seattle, dat niet alleen de bakermat van bekende topbedrijven als Microsoft, Amazon en Starbucks is, maar ook nog eens eco-leider in de VS. In 2005 besloot burgemeester Greg Nickels om als stad het Kyoto protocol te onderschrijven, toen de regering Bush dat weigerde. Het bedrijf uit Seattle dat echter tegenwoordig het meeste in de schijnwerpers staat is McKinstry, een installatiebedrijf voor systemen die gebouwen energiezuiniger maken. Niet alleen is McKinstry op het gebied van duurzaamheid vooruitstrevend, ook qua personeelsbeleid loop het ver voor de troepen uit. President Obama noemde McKinstry een voorbeeld voor het land.

Seattle heeft een traditie hoog te houden op het gebied van vooruitstrevend denken gekoppeld aan een zekere bescheidenheid over de eigen successen. ‘Nederige innovatie’ noemt een van de geïnterviewde ondernemers het. Seattle blijkt daarnaast ook nog eens de meest geletterde stad van de VS te zijn op basis van onder meer het gemiddelde opleidingsniveau van de bevolking en het hoge aantal boekwinkels. Het feit dat Seattle zoveel succesvolle software ontwikkelaars telt, wijt John Cordel, een van de oorspronkelijke ontwikkelaars van Microsoft’s Internet Explorer aan het klimaat in Seattle. De acht maanden regen en miezer en vier maanden stralend weer zijn ideaal voor mensen die zich langere tijd moeten isoleren om met iets nieuws weer naar boven te komen.

Briljante initiatieven

Een kleine greep uit de innovatieve plannen waar sommige steden zich mee onderscheiden, laat een breed scala zien. Plannen van anders samenwerken die opvallen. In de door de crisis zwaar geplaagde industriestad Cleveland, Ohio, steunt het stadsbestuur het omvormen van braakliggende terreinen tot moestuinen die door de lokale gemeenschap onderhouden worden. Daarnaast zijn enkele van deze terreinen in het kader van een plan voor het hergebruik van grond inmiddels uitgerust met zonnepanelen, genoeg om 200 huizen van duurzame energie te voorzien.

In San Francisco bestaat een opvallend innovatie initiatief in de financiële sector. In de stad leven grofweg zo’n 50.000 huishoudens die geen bankrekening hebben. Het zijn bijvoorbeeld Mexicanen en Guatemalteken die geen Amerikaans identiteitsbewijs hebben en daardoor nooit een rekening aan konden vragen. Bij de Bank on San Francisco, waaraan zeventien banken deelnemen, kan dat wel. Inmiddels hebben 25.000 huishoudens een rekening geopend bij de nieuwe bank, die hun geld veilig bewaart en ook trainingen geeft in budgetbeheer voor huishoudens. Gouverneur Arnold Schwarzenegger wil het initiatief nu door heel Californië mogelijk maken.

De economische tegenslag maakt mensen niet alleen creatief, maar opent tegelijk de weg voor stedelijke innovaties en nieuwe vormen van sociaal ondernemen die in tijden van hoogconjunctuur waarschijnlijk geen gewillig oor zouden vinden. Van de andere steden in de Fast Company lijst, zoals Malmö, Vancouver, Chicago of Taipei valt op dat ze een langetermijn strategie hebben op het gebied van duurzaamheid in bouwen en wonen, afvalverwerking of nieuwe vervoersconcepten. Ze lijken daardoor beter uitgerust om sterker uit de crisis naar voren te komen.

Bron: Sociale Innovatie

Soms loop je tegen hele leuke onderzoeken aan, zoals deze: The Geography of Buzz. Creatieve ideeën worden geboren als creatieve mensen elkaar ontmoeten. En ze ontmoeten elkaar altijd ergens. Dus, dan zou je samenkomsten van mensen op plekken moeten gaan meten en die in kaart brengen. Bovendien wordt de aantrekkelijkheid van zo’n plek om mensen te trekken weer vergroot als er over bericht wordt. Ik bedoel, hoe kan een hotspot een hotspot zijn als niemand erover schrijft?

Onderzoekers uit Los Angeles en New York hebben van het befaamde fotopersbureau Getty Images 300.000 foto’s van New York en LA geanalyseerd die als onderwerp zo’n 6.000 evenementen hadden. De opzet was om hotspots te lokaliseren op basis van de frequentie en aantrekkingskracht van culturele happenings, zoals film en tv premières, concerten, modeshows, openingen van tentoonstellingen in artgalleries en theatervoorstellingen. Men wilde nu eens via de sociale wetenschap weten hoe de creatieve culturele scene écht werkt. Aan de hand van GIS -systemen en postcodes gekoppeld aan evenementen en foto’s werden prachtige visuals gemaakt waarop je kon zien waar de meeste mensen bijeenkwamen en waar dus veel uitwisseling van nieuwe ideeën plaatsvond.

Opvallend was de rol van de media. In de creatieve industrie werkt media aandacht niet alleen als een publiciteitskanaal maar ook als een economische versterker van innovatie transacties. Vooral beelden in kranten, op de tv en in blogs en fotosites maken van een plek een merk. In de creatieve economie waar wij heen bewegen – crisis of niet – draait het steeds meer om derde plekken (niet werk en niet thuis) waar mensen elkaar ontmoeten en waar innovatieve ideeën geboren worden.

In een economie van ideeën heeft beeldvorming van plekken waar die ideeën geboren worden een enorme impact. Vandaar dat er zoveel aandacht besteed wordt aan branding van steden en plekken. Maar, is het in uw bedrijf niet anders? Beeldvorming om talent aan te trekken? In het kader van sociale innovatie zou het van belang kunnen zijn om beeldvorming eens heel letterlijk te nemen. Weet u waar uw medewerkers naartoe gaan om ideeën uit te wisselen als ze niet op kantoor zijn? En weet u waar in uw vestigingsplaats de plekken zijn waar de meeste creatieve mensen samenkomen? U zult ongetwijfeld druk doende zijn om uw organisatie efficiënter te laten lopen nu het crisis is, maar kijk ook eens anders naar innovatie – u leest deze week nog dat u beide moet doen.

Bron: Sociale Innovatie

Als de crisis vanuit Amerika onze kant opgekomen is, waarom zou dan niet hetzelfde kunnen gebeuren met haar gevolgen? Om u als lezer te wijzen op wat er eventueel op Nederland af zou kunnen komen, besteden wij deze weekeditie van socialeinnovatie.nu aan opvallende tendensen in shopping malls, steden en voorsteden in de VS. Het zit voor ons nog achter de horizon, en wie weet zal het daar blijven, maar regeren blijft vooruitzien.

Steden met economische monoculturen vangen de hardste klappen op en ruimtelijke segregatie verergert het verpauperingsproces. U zou voor de grap eens moeten kijken wat er ondertussen in buurland Canada gebeurt. In de luwte van het Amerikaanse tumult blijkt dat de Canadese economie het verhoudingsgewijs goed doet. Conservatieve banken, een pro-actief integratiebeleid voor migranten en een veel stedelijker (en minder suburbane) cultuur houden de Canadese economie overeind.

Hoe anders gaat het in de VS toe. En dat krijgt ook politieke consequenties. Zo laat een zeer recente poll van het opinie onderzoeksbedrijf Rasmussen Reports zien dat de steun van de Amerikaanse bevolking voor het kapitalisme fors aan het slinken is. Nog maar 53% van alle Amerikanen vindt het kapitalisme beter dan het socialisme. 20% geeft de voorkeur aan het socialisme en 27% weet niet waar zijn voorkeur naar uitgaat. Bij Amerikanen met een gemiddeld jaarinkomen van onder de $20.000 benadert de steun voor het socialisme dat voor het kapitalisme. Aan de andere kant blijft de meerderheid van de Amerikanen wel geloven in de vrijemarkt economie.

Is Amerika op weg naar een sociaal democratisch model? En wij in Nederland dan? Frans Nauta noemde Nederland in zijn boek over het InnovatiePlatform een onveranderbaar land. Heel lastig als je wilt innoveren, maar wellicht handig bij dreigende sociale onrust. Onze werklozen zullen niet zo snel dakloos door de suburbs zwerven of kamperen in tentenkampen. Aan de andere kant zijn steden gewaarschuwd die gekenmerkt worden door een economische monocultuur en een lager opgeleide beroepsbevolking.

Zo laten de Amerikaanse werkloosheidscijfers zien dat de werkloosheid in industriële productiebanen bijna vier keer zo hoog is als in die in kennisintensieve beroepen. Sociale stabiliteit dient vooral gevonden te worden in het kennisintensiever en creatiever maken van de grote middengroep van dienstverlenende beroepen. Amerikanen in de voorsteden beklagen zich daarnaast steeds meer over het gebrek aan binding, burgerschap en gemeenschapsgevoel nu de crisis hen raakt.

In de suburbs was het my home is my castle en nu is het ieder voor zich. Burgerparticipatie en betrokkenheid bij de leefomgeving (zie het succes van vrijwilligersprojecten in Estland) zijn ook in Nederland van essentieel belang voor stabiliteit. En daarvoor is dan weer functiemenging in steden, buitenwijken en voorsteden van belang. Wat moet je doen in een stad waar je alleen maar kunt wonen? De polder kan veel opvangen, maar kijk af en toe over de horizon. Ons land is vlak genoeg om een vergezicht te kunnen hebben op wat er zich in de verte afspeelt.

Bron: socialeinnovatie.com

Bron: Sociale Innovatie

Dit is een heel fraai citaat dat ik op CNN vond: “I know there are some who believe we can only handle one challenge at a time. But we don’t have the luxury of choosing between getting our economy moving now and rebuilding it over the long term.”Het komt van President Obama die bekend maakt dat hij ook het Amerikaanse onderwijs ingrijpend wil vernieuwen. Ook dat nog? Ja, ook dat nog.

Alsof zijn haar al niet grijs aan het worden is. Maar, zoals dit citaat zo mooi illustreert: laat het urgente nooit het belangrijke verdringen. Ons kabinet zit weken in een torentje te bakkeleien over pensioenleeftijden en de betaalbaarheid daarvan. Allemaal best belangrijk, maar niet meer dan boekhouden. Wij nemen maatregelen om straks te kunnen blijven doen wat we nu ook doen. Of we moeten het met een beetje minder doen. In ieder geval gaan de discussies over meer of minder, niet over slimmer of beter. Ze gaan weer over meer of minder, net als bij het Wassenaarakkoord. Leren we het dan nooit?

Het Innovatie Platform heeft een Kennis Investerings Agenda (KIA) 2006-2016 opgesteld. Daar staat alles al goed doordacht in. Nederland moet een land van talenten zijn/worden. Balkenende zal er best ergens over spreken, maar ik hoor hem er niet over. Tenminste, het valt niet op. Obama refereert aan zijn verkiezingsbelofte om meer zogenaamde charter schools toe te laten. Dat zijn lagere en middelbare, openbare scholen die vrij zijn van een aantal regels en hun eigen profiel en kwaliteitslabel hanteren. De Amerikaanse staten hebben soms beperkingen op het aantal charter schools dat zij toelaten en Obama wil dat ze hun limiet loslaten. Zo ontstaat een grotere diversiteit aan scholen en onderwijs – wat Ken Robinson het Michelin model noemde: alle Michelin restaurants zijn goed en ze zijn allemaal anders. Wees bij vernieuwing dus niet bang om het tegen gevestigde belangen op te nemen. De keuze voor een school zou niet moeten zijn ‘waar ga ik naartoe?’ als wel ‘waar wil ik bijhoren?’. En zo zal het er aan de andere kant van de crisis wel vaker uit gaan zien: mensen die zich afvragen welke stad bij ze past, bij welke organisatie ze zich willen aansluiten, van welke school ze warm worden. Dat heeft niets te maken met individualisering – dat heeft te maken met zingeving en herschikking. Het is een andere manier van denken die innovatie met zich meebrengt, al hoor ik er uit het torentje weinig van.

Bron: Sociale Innovatie